Dzieci różnią się między sobą pod względem charakteru, temperamentu czy zainteresowań. Wiele dzieci ma dosyć luźne podejście do nauki – wolą skupić się bardziej na zabawie i innych przyjemnościach niż siedzieć z nosem w książkach, a oceny nie są dla nich najważniejsze. Jednak dla niektórych dzieci dobre oceny mogą być całym ich światem. Będą one całe swój wolny czas spędzać na nauce, by za wszelką cenę uniknąć tego, co postrzegają za najgorszy możliwy scenariusz – ocenę inną niż bardzo dobrą. W tym przypadku możemy mieć do czynienia z małym perfekcjonistą. Jak mu pomóc?
Czym jest perfekcjonizm i jak się objawia?
Perfekcjonizm to stan umysłu charakteryzujący się ciągłym dążeniem do doskonałości oraz wyjątkowej dbałości o szczegóły. Jaki jest perfekcjonista? Mały perfekcjonista widzi świat zero-jedynkowo: każde zadanie musi być wykonane absolutnie idealnie, bez żadnych błędów, tak, jak to sobie pieczołowicie zaplanowali. Każdy sukces czy niepowodzenie w szkole bardzo mocno wpływa na jego samopoczucie. Najmniejszą krytykę biorą bardzo głęboko do siebie, a gdy coś idzie nie po ich myśli, często poddają się i wycofują. Nawet najbardziej trywialne zadanie musi być wykonane absolutnie idealnie, bez żadnych błędów. Chociaż może to przysparzać wiele niepotrzebnego i nadmiarowego stresu, to takie nadgorliwe dziecko przejawia także ogromną motywację do działania, bierze udział w konkursach czy dodatkowych zajęciach w szkole – przynajmniej do momentu osiągnięcie pierwszej potencjalnej porażki.
Czy perfekcjonizm jest zły?
Perfekcjonizm kojarzy nam się prawie zawsze z czymś złym, co negatywnie wpływa zarówno na wiecznie dążącą do perfekcji osobę, jak i jej otoczenie. Toksyczna strona perfekcjonizmu to ciągła samokrytyka, stawianie sobie niemożliwych do osiągnięcia wymagań czy zaniżona samoocena. Dążenie do perfekcji samo w sobie nie jest chorobą, może jednak prowadzić do wielu przykrych konsekwencji, szczególnie u dzieci, które mają bardziej delikatną psychikę. Zgubne skutki perfekcjonizmu to przede wszystkim depresja, stany lękowe czy nerwica natręctw. Jednak czy perfekcjonizm to wada w każdym przypadku? Nie. Aby perfekcjonizm był dla naszego dziecka pomocny, trzeba pomóc mu odnaleźć równowagę pomiędzy wysokimi wymaganiami a akceptacją swoich ograniczeń. Wtedy dążenie do doskonałości może być motywujące i sprzyjać rozwojowi dziecka. Istotne jest zrozumienie potrzeb dziecka i dostosowanie odpowiedniego wsparcia w zależności od sytuacji.
Jak można pomóc dziecku perfekcjoniście?
Jak pomóc małemu perfekcjoniście? Przede wszystkim dziecko-perfekcjonista wymaga delikatnego podejścia oraz zrozumienia jego potrzeb i obaw. Istotne jest budowanie poczucia własnej wartości niezależnie od osiągnięć oraz rozwijanie umiejętności radzenia sobie z niepowodzeniami. Jako rodzice powinniśmy pomóc dziecku zmniejszyć presję na perfekcję poprzez promowanie pozytywnego podejścia do błędów oraz uczenie się na nich. Musimy także nauczyć nasze dziecko, że każdy sukces wymaga czasu i wysiłku, co wiąże się z popełnianiem błędów, drobne a niepowodzenia nie zawsze oznaczają porażki. Ważne jest także nawiązywanie otwartej komunikacji oraz wspieranie dziecka w rozwijaniu zdolności samodzielnego rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji.
Gdy nie jesteśmy w stanie pomóc naszemu dziecku, terapia poznawczo-behawioralna może być skuteczną formą pomocy dla dzieci z nadmiernymi cechami perfekcjonistycznymi. Terapeuci specjalizujący się w pracy z dziećmi mogą pomóc dziecku w identyfikowaniu myśli i przekonań związanych z perfekcjonizmem oraz w rozwijaniu zdrowych strategii radzenia sobie z lękiem i stresem. Kluczowym elementem jest również współpraca z nauczycielami oraz szkołą w celu dostosowania środowiska nauki do indywidualnych potrzeb i możliwości dziecka.
